Plac Defilad jest wręcz rewolucyjny, awangardowo miasto-bójczy i przewrotny

"PKiN stoi w ścisłym centrum - mało tego, nawet definiuje centrum które przed istnieniem Pałacu oraz Placu Defilad było duże mniej określone, tak naprawdę nie istniało" - o Pałacu Kultury i Nauki opowiada Michał Murawski, antropolog z Uniwersytetu Cambridge.

Pałac Kultury od strony Muzeum Narodowego.

eKjW: PKiN do rejestry zabytków został wpisany dopiero w 2007 roku, dlaczego tak późno?

Nie tylko aprobata Warszawiaków do Pałacu Kultury rośnie z roku na rok, ale również poziom wiedzy i świadomości o Pałacu. Pracownicy Pałacu mówili mi, że w 2005 roku kiedy Pałac świętował 50 jubileusz i Zarząd PKiN zorganizował ogromną liczbę wydarzeń nawiązujących do tej daty, mieli niemałe trudności z wywoływaniem zainteresowania wśród dziennikarzy. W tym roku, Zarząd nie zorganizował niczego, rocznica była mniej okrągła (55 to nie 50) ale zainteresowanie prasy oraz Warszawiaków było obezwładniające. Rzecznik Zarządu, varsavianiści oraz pałacolodzy różnych rodzajów byli oblegani bezlitośnie. Myślę że nasz stosunek do PRLowskiej przeszłości staje się coraz bardziej kompleksowy, a w związku  z rozwojem społeczeństwa obywatelskiego jesteśmy coraz bardziej zainteresowani otaczającą nas traumatyczną, fascynującą ale i  przedziwną przestrzenią miejską. Wszystko to sprawia, że interesujemy się coraz bardziej najważniejszym budynkiem w naszym mieście a jego moc oddziaływania na naszą codzienną rzeczywistość staje się coraz silniejsza. 

Wiadomo iż na czas budowy PKiN przyjechało do Warszawy, 3.5 tyś robotników z ZSRR. Jak wyglądało iż życie w Wawie, czy byli wyizolowani czy integrowali się przez lata (budowa trwała1175 dni) z ludnością stolicy?

M.M- Z opowiadań niektórych mieszkańców Jelonek, dzielnicy w której powstało osiedle dla radzieckich budowniczych Pałacu, wynika iż byli oni raczej odizolowani od otaczających ich warszawiaków. Oczywiście było sporo kontaktu, ale przede wszystkich na różnych poziomach nieoficjalności. Ale ja nie jestem historykiem Pałacu. Historia nie jest podstawowym tematem moich badań, raczej wątkiem pomocniczym który pomaga mi zrozumieć jego rolę w współczesnej Warszawie. 

Czy warszawski PKiN różni się czymś szczególnym na tle innych tego typu budynków zbudowanych w "obozie wschodni"?

Jest zdecydowanie najciekawszym z wszystkich z tych budynków. Jego pozycja w mieście jest dużo bardziej dominująca niż w każdym innym porównywalnym wypadku socrealistycznej budowli. Stoi w ścisłym centrum - mało tego, nawet definiuje centrum, które przed istnieniem Pałacu oraz Placu Defilad było duże mniej określone, tak naprawdę nie istniało - w  przeciwieństwie do moskiewskich "siedmiu sióstr", które stoją naokoło centralnego rejonu miasta. Są mniej lub bardziej zintegrowane z otaczającą ich tkanką miejską, lub  odizolowane od niej, jak n.p. gmach Uniwerstytetu Łomonosowa. Budynki jak siedziba Łotewskiej Akademii Nauk w Rydze albo Hotel Drużba w Pradze,  są sporo mniejsze niż  100 metrów i urbanistycznie marginalne - no i nie są otoczone monstrualnie rozległym Placem Defilad, który jest wręcz rewolucyjnie, awangardowo miasto-bójczy i przewrotny. No i oczywiście Pałac Kultury nawiązuję do architektury "narodowej", przede wszystkim swoimi wyolbrzymionymi pseudo-renesansowymi attykami oraz drewnianymi wawelskimi sufitami. Jedyny budynek który chyba przewyższa Pałac Kultury swoją perwersyjnością jest Pałac Ludu w Bukareszcie. Ale to jest budynek z lat 80tych, jego obsceniczność jest dużo bardziej bolesna od Pałacu, nie posiada tej przytulności oraz warstw nostalgicznych skojarzeń jak nasz stalinowski moloch z lat 50tych, które pozawalają nam go przybliżyć do siebie w sensie pozytywnym, ukierunkować jego oddziaływanie w sposób który przyczynia się do przetwarzania naszej tożsamości miejskiej. 

Jak Pana zdaniem PKiN wpisał się w przestrzeń miejską Wawy, po 1989 roku?

Fatalnie i optymalnie.

Michał Murawski jest antropologiem architektury z Uniwersytetu Cambridge, zbiera materiały do doktoratu na temat Pałacu Kultury, Placu Defilad i ich relacji z Warszawą. Prowadzi blog Pałacologia, zawierający interesujące informacje na temat PKiN.