Związek Miast Polskich zauważa w przeciągu kilkunastu ostatnich miesięcy niepokojące zjawisko radykalnego wzrostu kosztów odbierania i zagospodarowania odpadów komunalnych wynikające z nakładania się na siebie wielu niekorzystnych składowych kosztowych.
Są nimi przede wszystkim drastycznie rosnące koszty zagospodarowania odpadów przez regionalne instalacje zagospodarowania odpadów komunalnych wynikające z nowych obowiązków przedsiębiorców w zakresie monitoringu wizyjnego, zabezpieczenia finansowego roszczeń, regulacji tytułów prawnych do nieruchomości, przepisów przeciwpożarowych, ograniczenia czasu magazynowania odpadów, gwałtownego wzrostu kosztów składowania, trudności ze zbytem surowców wtórnych, zakazu składowania frakcji energetycznej oraz wykorzystywania pozycji monopolistycznej wynikającej po części z realizacji zasady bilansowania mocy przetwarzania odpadów z ich strumieniem 1:1 realizowanej przez Ministra Środowiska w toku uzgadniania WPGO.
ZMP obserwuje również czynniki wzrostu kosztów systemu po stronie odbierania odpadów. Są nimi wzrost kosztów pracy, wzrost cen energii (paliwo, prąd) oraz standaryzacja selektywnej zbiórki, która na gminach dopiero wprowadzających standardy wymusza wymianę pojemników i zbiórkę dodatkowych frakcji. Nie bez znaczenia jest również ryzyko prawne działalności gospodarczej wynikające z szybkich (czasem nieprzewidywalnych) zmian prawa centralnego – przedsiębiorcy ryzyko wkalkulowują w oferty przetargowe.
Zarząd ZMP podjął stanowisko, w którym podkreśla, że niezbędne jest stworzenie kompleksowego systemu zagospodarowania odpadów komunalnych, który – oprócz spójnych przepisów kilku tworzących go ustaw – musi doprowadzić do:
• zwiększenia zainteresowania obywateli segregacją,
• rozwiązania problemu braku segregacji w osiedlach budownictwa wielorodzinnego,
• stworzenia rynku odbiorców odzyskiwanych surowców wtórnych,
• oraz wyegzekwowania odpowiedzialności producentów różnych towarów i opakowań.
Chociaż Ministerstwo Środowiska uwzględniło szereg uwag środowisk samorządowych do pierwotnej wersji projektu ustawy o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (ZMP pozytywnie ocenia odstąpienie od obligatoryjnego objęcia systemem gminnym nieruchomości niezamieszkałych, nieruchomościami letniskowymi czy sposobem odbioru odpadów z tzw. nieruchomości mieszanych), projekt wymaga jednak dalszej dyskusji z udziałem ekspertów i zmian wychodzących naprzeciw oczekiwaniom mieszkańców i reprezentujących ich środowisk samorządowych.
Problemy w obszarze gospodarki odpadami komunalnymi. Dostrzegają je nawet przedstawiciele rządu
Eksperci zwracają uwagę na fakt, że już w Uchwale Rady Ministrów z 1 lipca 2016 r. w sprawie Krajowego Planu Gospodarki Odpadami 2022, jest wprost wpisane, że są zbyt niskie rynkowe ceny niektórych surowców wtórnych, w związku z czym pozyskane środki nie pozwalają na obniżenie stawki opłaty. Rząd wskazuje to jako jeden z problemów gospodarki odpadami.
Opinię taką potwierdzili uczestnicy debaty branżowej odpadowej, zorganizowanej w Warszawie we współpracy z Forum Gospodarki Odpadami. Jako przyczyny podwyżek wskazują m.in. rosnące koszty pracy, ale również brak rynku zbytu dla odpadów wysegregowanych, do których trzeba teraz dopłacać, zamiast na nich zarabiać. Problem z zagospodarowaniem opadów wzrósł po zamknięciu rynku chińskiego.
W wywiadzie dla Dziennika Gazeta Prawna (16 stycznia 2019 r.) wiceminister środowiska również przyznaje, że problem rosnących kosztów w instalacjach zagospodarowujących odpady komunalne narasta i że UOKiK monitoruje praktyki monopolistyczne. Trzeba jednak pamiętać, że wzrost kosztów nie wynika wyłącznie z wykorzystywania pozycji monopolistycznych, a katalog czynników nagłego wzrostu kosztów jest długi i niezależny od samorządów.